Đồ án quy hoạch khu vực Kinh thành Huế của nhóm sinh viên Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội vừa giành Giải Nhất Giải thưởng Loa Thành 2026. Điểm sáng của đề tài là việc vận dụng chiến lược Sponge City (thành phố bọt biển) với 3 tầng bảo vệ, biến mạng lưới ao hồ, eo bầu và vùng trũng thành hệ thống hạ tầng xanh - lam tự nhiên để hấp thụ lượng nước dư thừa thay vì chỉ dựa vào đê bao hay cống hộp bê tông.
Từ bài toán xử lý ngập úng đô thị vùng đồng bằng ven sông, nguyên lý thấm hút và điều tiết nước chậm của Sponge City đem lại nhiều gợi mở thực tế cho các công trình nhà ở trên địa hình đồi dốc tại Bảo Lộc.
Chiến lược trữ và thấm chậm: Bài học cho địa hình đồi dốc
Khác với vùng đồng bằng ngập úng vì nước không có lối thoát, địa hình dốc tại Bảo Lộc chịu áp lực lớn từ lưu lượng nước mặt chảy tràn với vận tốc cao trong mùa mưa dầm. Khi đất bị bão hòa nước và dòng chảy bề mặt quá mạnh, lớp đất mặt dễ bị xói mòn, kéo theo rủi ro sạt lở cơ đất.
Học hỏi tư duy điều tiết phân tán của Sponge City, việc thiết kế kiến trúc trên sườn đồi cần ưu tiên các vùng trũng sinh học hoặc hồ gom nước nhỏ theo dạng bậc thang vi mô. Những khoảng đệm này làm giảm động năng của dòng chảy, giữ lại bùn đất xói mòn và cho phép nước thấm từ từ vào lòng đất ở những vị trí an toàn thay vì đổ dồn áp lực xuống chân dốc.
Kiểm soát an toàn taluy và hệ thống gom thoát nước chân công trình
Việc áp dụng giải pháp trữ nước phân tán trên đất dốc đòi hỏi tính toán kỹ thuật khắt khe. Nếu giữ nước tùy tiện ở đỉnh dốc mà không có biện pháp gia cố cơ đất, rủi ro trượt cung trượt taluy sẽ tăng cao. Do đó, hạ tầng thoát nước công trình cần kết hợp đồng bộ các chi tiết:
- Mương đỉnh đón nước tràn: Bố trí hệ rãnh phân lũ phía trên sườn dốc để chặn dòng chảy tự nhiên từ đồi cao trước khi nước tiếp cận khối nhà.
- Bậc xả tràn cưỡng bức: Luôn dự phòng đường thoát tràn bề mặt bằng rãnh đá hộc hoặc bê tông giật cấp để xả dòng chảy quá tải khi mưa lớn cực đoan.
- Sê-nô và ống thoát mái cỡ lớn: Lượng mưa dầm tại Lâm Đồng đòi hỏi máng xối sê-nô có tiết diện rộng bản và độ dốc thoát đáy tối thiểu để ngăn nước tràn ngược vào trần thạch cao.
Xử lý ẩm ướt và giải pháp thông gió ngang cho nhà xứ lạnh ẩm
Bên cạnh bài toán thoát nước mặt, mùa mưa kéo dài tại Bảo Lộc dễ sinh nấm mốc và ẩm chân tường. Trong quy trình xây nhà trọn gói Bảo Lộc, giải pháp bền vững không chỉ nằm ở chống thấm bề mặt mà còn ở cách bố trí không gian thích ứng:
Tạo khoảng hở thông thoáng dưới sàn tầng trệt (nhà sàn hiện đại hoặc móng nâng cao) giúp cách ly nền nhà khỏi độ ẩm bão hòa của mặt đất. Kết hợp cửa sổ đối lưu gió băng ngang giúp làm khô nhanh các góc khuất, duy trì độ bền cho vật liệu hoàn thiện và nâng cao chất lượng không khí trong nhà.
Câu hỏi thường gặp
Nhà phố diện tích nhỏ có ứng dụng được nguyên lý Sponge City không?
Có thể áp dụng ở quy mô nhỏ thông qua việc dùng vật liệu lát sân có khe thấm nước, bố trí bồn cây âm sàn thu nước mái hoặc đặt thùng ngầm trữ nước mưa để tái sử dụng tưới sân vườn.
Làm hồ trữ nước trên sườn dốc có gây nguy hiểm sạt lở không?
Có rủi ro nếu đáy hồ không được xử lý chống thấm cục bộ hoặc đặt sai vị trí cung trượt của taluy. Cần khảo sát địa chất và luôn bố trí đường xả tràn cưỡng bức an toàn.
Độ dốc mái và máng xối tại vùng mưa dầm Bảo Lộc cần lưu ý gì?
Máng xối sê-nô cần có tiết diện rộng hơn thông thường từ 20-30%, bố trí nhiều phễu thu rác và rọ chắn lá cây để hạn chế tắc nghẽn cục bộ khi mưa to dồn dập.
Tài liệu tham khảo
Ảnh trong bài là minh họa AI, không phải ảnh công trình đã thi công.
